№1 көпкүндік туристік маршрут

«Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи саябағы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Қостұра – Тұттыбұлақ қойнауы –Қасқабастау – Мойнақ өткелі – Боралдай шатқалы

1) қозғалыс жасау түрі бойынша: жаяу, атпен және автокөлікпен 2) қолданыс уақыты бойынша: маусымдық 3) ұйымдастыру нысаны бойынша: топтық

19 сағ. 15 мин.

мамыр-қыркүйек

шектеу неге байланысты (тамашалау алаңының сиымдылығына, рекреациялық жүктеме нормаларына).Бір аптаға немесе бір айға экскурциялық топтардың лимиттері (рекреациялық жүктеме): Аптасына 10 адамнан көп емес 1 топ (демалушылардың келу қарқынына қарай)

(егер маусым ішіндегі қандай да бір кезеңде жүктемені төмендету қажет болса, мысалы құстардың балапан басу кезеңінде құстардың мазасын алмау): Маусым айында құстардың балапан басып шығару кезеңіне орай демалушылардың санын 1 топта 5 адамнан асырмау

тек қана экскурсия ұйымдастырушысының алып жүруімен шығу. Өзіңізбен бірге не алу керек: - суға, тасқа төзімді аяқ киім; - күнге қарсы көзілдірік; - жеке дәрілер қорапшасы

- табиғи нысандар мен аншлагтарға залал келтіруге тиым салынады; - соқпақты ластамаңыз, мүмкіндігінше барлық кездескен (өзіңдікі, өзгенікі болса да) қоқысты жиып кетіңіз. Бұл үшін сізге табиғат ана рахмет айтады; - өзенге ештеңе лақтырмаңыз. Ол жақтың да өз тіршілігі бар, олардың еркін дамуына мүмкіндік беріңіз; - ағаштар мен бұталарды сындырмаңыз, сізге кедері болған жағдайдада; - ағаштар мен тастарға жазу жазбаңыз, өзіңізден кейін ат жазып,таңба жасап, естелік қалдырудың керегі жоқ; - жануарлар кездессе қорқытудың қажеті жоқ. Есте сақтаңыз, сіз олардың қорғалу аймағындасыз; - соқпақ барысында немесе аялдау кезеңінде кездейсоқ айқайлап, ысқырып және т.б. дауыс шығарудың қажеті жоқ, себебі, тыныш болсаңыз, көп естисіз, көп көресіз; - сүрлеуден шетке шықпаңыз, табиғаттың тепе-теңдігін бұзасыз. - өсімдіктерді жұлмаңыз, оларда өссін, жетілсін. Сізден кейін келетіндер де олармен таныссын; -өзіңізге естелік ретінде фотосуретке түсіріп, әрдайым алған әсеріңізді басқалармен бөлісіп жүріңіз. Бұл табиғат ананың Сізге берген ең маңызды сыйы.

Маршруттан шықпаңыз, өзеннің тік жағалауына бармаңыз, сүрлеуде жүрудің техникалық қауіпсіздік ережелерін және өртке қарсы қауіпсіздік ережелерін сақтаңыз.

Маршруттың басталар тұсы бақылау өткізу бекетіне дейін, Шымкент-Шолаққорған трассасынан киелі Теректі әулие бастауы шығып жатқан Теректі ауылы арқылы 25 шақырым автокөлікпен жүреміз. Ел аузындағы аңызға сүйенсек, Теректі әулие бастауы шығу себебі былай болған, кезінде бұл ауыл ауыз суды өзеннен тасып ішкен екен, біркүндері  қалмақтар бұл ауылдын адамдарын сусыз ешқайда жібермей қырамыз деп, қоршап жатады. Сонда ауылдағы Теректі деген данышпан кісі ауылдан 15 шақырым жердегі Садырқамал жақта ағып жатқан өзеннен жер асты ауылға дейін таспен қалап, су жеткізген деседі. Содан ауыл аман калып, аталған су Теректі әулие бұлағы аталған екен. Бақылау өткізу бекетіне жеткен соң автокөліктерді автотұраққа қойып, Тұттыбұлақ қойнауы арқылы айналадағы құз жартасты тамашалай отырып, 1 шақырымдай шатқалды қиалай жүріп, бір-бірінен 200 метр қашықтықта жатқан 2 үңгірге куә боламыз. Биіктегі үңгірдің биіктігі тең. деңг. 1899 метрді құрайды. Бұл үңгірді Сұлтанның тәлімі деп те атайды. Бұл жерде 20 минуттай айналаға көз жіберіп, кекіліктің қақылына құлақ түреміз, тіпті көз алдымыздан да ұшып жатады. Одан әрі шамалы төменірек түсіп, алыстан көзге шалынатын Шаншар шыңына бет аламыз. Бұл шың осы маңдағы құздардың төресі десе болады, биіктігі тең. деңг. 2213 метрді құрайды. Осы шыңның орта тұсындағы қойнауында Ырысымбет үңгірі орналасқан. Көнекөз қариялардың айтуынша 1956 жылдарға дейін үңгірден арқырап бұлақ ағып тұрған екен. Беркін келе тектоникалық құбылыстардың әсерінен бұлақ тартылып, үңгір іші тарылып кеткен. Бүгінде көк кептерлерге таптырмас орынға айналған. Осы жерден қарсы беттегі шоқ-шоқ құздар мен тарала созылып жатқан Тұттыбұлақ қойнауына тамсана көз сала отырып, естелікке фотосуретке түсуге мүмкіндік бар. Аздап тынығып алған соң осы келген соқпақ арқылы кайта бақылау өткізу бекетіне келеміз. Себебі, Шаншар шыңы қойнаудың ең тірелген жері. Бақылау өткізу бекетінен өткен соң, Боралдай өзенін бойлай отырып, 600 метрдей жүрген соң  Қырықбастауға жетеміз. Осы  бұлақтың жанында 15 минуттай тынығып, табиғи шығып жатқан бұлақтан шөл қандырған соң, ары қарай мемлекеттік инспекторлар тұратын қызметтік үйге аяқ басамыз. Осы жолда өсімдіктердің әр алуандылығына, құбылыстарына зерт-теу жүргізіп отыратын №1 фено-логиялық алаңды кездестіреміз. Мұнда мемлекеттік инспекторлар бақылау жасайды.

Қызметтік үйде тынығып, түскі тамақ  ішкен соң, қызметтік үйдің солтүстік шығысына қарай 1,5 шақырым жерде орналасқан Қыстаусай үңгіріне бет аламыз. Маршрут барысында созылып жатқан Байқалмақ сайын, Аралтау төбешіктерін, Пакиза шыңын, Кереге тас құздарын бақылай аламыз. Үңгірге жеткен соң, естелікке суретке түсіп, табиғаттың қайталанбас сұлулығына тәнті бола отырып, 20 минуттай демаламыз. Одан соң, Боралдай өзенінің едәуір бөлігін құрап жатқан Қасқабастау жеріне бет аламыз. Аталған жерге дейін жолда демалу алаңшасында 20 минут тынығып аламыз. Қасқабастауға жеткенде тағы  20 минут тынығып, осы маңда кешкі асты ішеміз. Сондай-ақ шатырларды құрып, жатуға қамданамыз. Түнгі тіршілік әлеміне бір сәт құлақ түріп, ұйқыға кетеміз. Осылай таңды атырған соң, таңғы асты ішіп, одан әрі жорығымызды жалғастырамыз. Шыңбұлақ, Талдысай шатқалдарын басып өтіп, Теріскей бұғықамалға жетеміз. Бұл маңда ені 30 метр шамасында үңгір бар, ел аузындағы әңгімеге қарағанда ішіне 40 жылқы сиып кетеді екен, сондай-ақ жоғарғы бөлігінде мөлдір су бар деседі. Табиғаттың тылсымына таңырқай қарап, суретке түсіп, тыныққан соң, ары қарай жол тартамыз. Шамамен өзенді бойлай 5,3 шақырым жүре отырып, Күнгей бұғықамал шатқалдарын басып өтіп, Мойнақ өткелінің алдындағы демалу алаңшасында 15 минут аялдап, демалған соң, шатқалдың ең тар жері Мойнақ өткеліне келеміз. Екі жағы аспанмен тілдескен құздың ортасында ағып жатқан Боралдай өзенін жағалай отырып, өткелден өткен соң Үлкен Тұра тасының төменгі бөлігі Боралдай шатқалында орналасқан үлкен демалу алаңшасына түсеміз. Осы маршрут барысында жануарлардан елік, қасқыр, түлкі, борсық, жайра, тас сусары және сондай-ақ ең негізгі Қаратау тауының символы қаратау арқарын көру мүмкіндігі туындайды. Құстарға келсек кекілік, бүркіт, тазқара, жылқыш, жұртшы кездеседі, Әсіресе жұртшы құсының емдік қасиеті өте зор екенін жергілікті халық айтып жүр. Сондай-ақ емдік қасиеті көпшілікке танымал түймедағы, жалбыз, шай шөп, шашыратқы және т.б. өсімдіктерді көптеп кездестіруге болады. Екі күнге созылған маршруттан ұмтылмастай әсер алып, одан әрі автокөлікпен Шымкентті бетке аламыз

Теректі өзенінен өту кезінде қауіпсіздікті сақтау қажет, жалпы соқпақты жүріп өту барысында тастарды абайлап өту керек.

Күн күркіреп жаңбыр жауғанда ағашты паналау немесе шатыр тігіп, сонда күту.

- күннен қорғанатын бас киім; - суға, тасқа төзімді аяқ киім; - күнге қарсы көзілдірік; - жеке дәрілер қорапшасы; - жорықта жүргенде нұсқаушының айтқандарын орындау көзделген

Маршрутта жүру бағыттары тастармен және бағдармен көрсетілген, демалыс алаңқайында тастан жасалған ошақтар бар.